Odżywianie według ajurwedy

W ajurwedzie odżywianie jest podstawą profilaktyki. Starożytna mądrość ajurwedy uczy, że to, co jemy, wpływa na nasze zdrowie, zarówno w sposób korzystny, jak i niekorzystny. Mając wiedzę na temat tego co powinniśmy jeść, a czego unikać, możemy świadomie kształtować nasze zdrowie, zapobiegać chorobom i cieszyć się długim, szczęśliwym życiem. 

zdrowe jedzenie na stole, warzywa, łosoś, owoce

Jedzenie to życie. Jeśli jest spożywane w odpowiedni sposób, podtrzymuje młodość i zapewnia długowieczność. Przyjmowane nieprawidłowo wytwarza toksyny i odbiera życie.

Caraka Samhita Sutrasthana, 27:3

Indywidualne podejście do diety

Ajurweda kładzie duży nacisk na dietę jako kluczowy element utrzymania równowagi i zdrowia. Nie chodzi tu jednak o dietę rozumianą w stylu zachodnim, ale o dietę jako sposób odżywiania, styl życia. Według ajurwedy odżywianie powinno być dostosowane do unikalnej konstytucji danej osoby (prakriti), jej aktualnego stanu zdrowia oraz zmian, jakie zachodzą w jej otoczeniu, np. zmieniających się pór roku.

Zamiast sztywno trzymać się standardowych diet, ajurweda proponuje przestrzeganie zasad, które najlepiej wspierają równowagę organizmu konkretnej osoby. To, co jest korzystne dla jednej osoby, niekoniecznie będzie dobre dla innej. Dlatego ajurwedyjskie podejście do odżywiania opiera się na głębokim zrozumieniu indywidualnych potrzeb i dostosowywaniu posiłków, tak by wspierały zdrowie fizyczne i psychiczne danej osoby. 

W ajurwedzie wyróżnia się trzy podstawowe energie biologiczne zwane doszami, które występują w każdym żywym organizmie w różnych proporcjach. Te trzy dosze to vata, pitta i kapha. Unikalna kombinacja trzech dosz tworzy indywidualne prakriti człowieka. Najczęściej u każdego z nas dominuje jedna lub dwie dosze. Znajomość swojego prakriti pomaga ustalić jakie produkty nam służą, a jakie nie. Jest to szczególnie istotne podczas zmieniających się pór roku, ponieważ wtedy najczęściej dochodzi do zaburzenia naszej dominującej doszy.

  • O tym jakie właściwości mają dosze i jak ustalić własne prakriti dowiesz się tutaj.

Odżywianie według ajurwedy jest ściśle związane z równoważeniem dosz. Równowaga może zostać zakłócona przez czynniki takie jak m.in.: niezdrowe jedzenie, pomijanie posiłków, stres, niewystarczająca ilość snu, negatywne emocje, zmiany pogodowe. 

Dieta dla dominującej doszy vata:

Dla osób z dominującą doszą vata, która jest lekka, sucha i chłodna, zaleca się pokarmy ciepłe, oleiste i odżywcze. Posiłki należy spożywać regularnie i unikać dłuższych przerw w jedzeniu. Wskazane jest, aby zrezygnować z zimnych dań, i ograniczyć potrawy ostre, gorzkie i cierpkie.  Wskazane są pożywne zupy, dania jednogarnkowe, posiłki zbożowe z warzywami oraz potrawy słodkie, słone i kwaśne. Osoby o typie vata powinny spożywać tłuszcze, np. masło klarowane – ghee. Dieta beztłuszczowa zaburza doszę vata i może przyczynić się do powstawania chorób.

Dieta dla dominującej doszy pitta:

Dla osób z dominującą doszą pitta, która jest gorąca, lekko wilgotna i ostra, zaleca się pokarmy chłodzące i łagodzące, takie jak mleko, ryż, słodkie owoce, ogórki i zielone warzywa, które pomagają w redukcji nadmiernego ciepła i utrzymaniu równowagi emocjonalnej. Wskazane są potrawy o smaku gorzkim, cierpkim i słodkim. Osoby typu pitta powinny do każdego posiłku zjeść co najmniej jedno warzywo zielone.

Dieta dla dominującej doszy kapha:

Dla osób z dominującą doszą kapha, która jest ciężka, zimna i wilgotna, zaleca się potrawy lekkie, ciepłe i raczej suche. Aby pobudzić metabolizm wskazane jest picie ciepłej wody z imbirem i stosowanie pikantnych przypraw do posiłków. W miarę możliwości należy unikać dań słodkich, słonych i kwaśnych oraz produktów mlecznych. Dla osób typu kapha dobre są wszystkie potrawy gorzkie, cierpkie i ostre.

Zasady odżywiania według ajurwedy

Oprócz zasad związanych z dostosowaniem pokarmów do indywidualnej konstytucji fizycznej istnieją w ajurwedzie także uniwersalne zasady dotyczące sposobu spożywania posiłków. Zasady te to m.in.: odżywianie zgodnie z sześcioma smakami, jedzenie świeżej żywności, stałe pory posiłków, dostosowanie diety do pory roku, unikanie łączenia niektórych rodzajów pokarmów czy też niespożywanie jedzenia po zachodzie słońca.

Odżywianie według ajurwedy skupia się na podtrzymaniu naturalnej równowagi dosz, która odgrywa kluczową rolę w zapobieganiu chorobom i stanowi podstawę długowieczności. W oryginalnych tekstach ajurwedyjskich opisane zostały zalecenia odnośnie odżywiania, które stanowią fundament zdrowego życia. W starożytnym kompendium medycznym Caraka Samhita możemy znaleźć między innymi takie zasady:

1. Jedzenie należy spożywać dopiero po dokładnym strawieniu wcześniejszego posiłku.

2. Ilość jedzenia spożytego podczas jednego posiłku powinna mieć objętość dwóch garści.

3. Każdy kęs powinien być dokładnie przeżuwany, zanim zostanie połknięty.

4. Jedząc powinno się popijać małe łyki wody.

5. Nie powinno się pić wody przed i po posiłku.

6. Posiłek powinien być ciepły.

7. Nie powinno się pić, kiedy odczuwa się głód. 

8. Nie powinno się jeść w pośpiechu.

9. Pożywienie powinno być odżywcze i łatwe do strawienia.

10. Po posiłku zalecany jest krótki spacer.

Sześć smaków w ajurwedzie

Według ajurwedy zmysł smaku jest naturalnym przewodnikiem po odżywianiu. Każdy smak ma unikalne właściwości, które wpływają na nasze zdrowie fizyczne i emocjonalne. Zgodnie z ajurwedą smaki oddziałują na dosze, pomagając w utrzymaniu ich w równowadze. Ajurweda wyróżnia sześć smaków: słodki, kwaśny, słony, ostry, gorzki oraz cierpki.

Słodki

Smak słodki jest odżywczy, dodaje energii, wywołuje zadowolenie, wzmacnia ciało. Spośród sześciu smaków, smak słodki jest najbardziej uziemiający i odżywczy. Jest dobry do równoważenia vata i pitta. Spożywany z umiarem sprzyja długowieczności, daje siłę i odporność. Jeśli występuje w nadmiarze może doprowadzić do zaburzeń doszy kapha, ociężałości i otyłości oraz przyczynić się do powstawania chorób takich jak cukrzyca czy choroby serca.
Przykładowe produkty: migdały, kokos, pestki dyni, orzechy nerkowca, pszenica, ryż, kukurydza, jęczmień, mleko, masło, nabiał, dynia, fasola, soczewica, marchew, banany, daktyle, melon, mango.

Kwaśny

Smak kwaśny ma działanie pobudzające, sprzyja trawieniu, zwiększa apetyt i produkcję śliny. Pobudza metabolizm i krążenie. Wzmacnia ogień trawienny (agni) i pomaga w eliminacji produktów przemiany materii. Jeśli jest przyjmowany w nadmiarze, mogą wystąpić symptomy wskazujące na zaburzenie pitta, takie jak: swędzenie skóry, stany zapalne, gorączka, pocenie się.
Przykładowe produkty: cytryny, jagody, ocet, marynowane i fermentowane potrawy, wino, pomidory, jogurt, kefir.

Słony

Smak słony w niewielkich ilościach sprzyja trawieniu i zwiększa apetyt. Pomaga w utrzymaniu równowagi elektrolitowej, oczyszcza tkanki i zwiększa wchłanianie minerałów. Jest dobry dla vata ze względu na jego uziemiający i nawilżający charakter. Przyjmowany w nadmiarze powoduje problemy skórne, puchnięcia i zaburzenia wydalania moczu. 
Przykładowe produkty: sól, przetworzona żywność zawierająca sól, algi morskie.

Ostry

Smak ostry działa pobudzająco, ułatwia trawienie, ma działanie napotne i wykrztuśne. Zmniejsza opuchlizny, pomaga zredukować tkankę tłuszczową, leczy stany zapalne nosa i klatki piersiowej, wyostrza zmysły, pobudza umysł i poprawia koncentrację. Spożywany w nadmiarze niszczy tkankę łączną w stawach, może powodować bóle miednicy i wycieńczenie. Powinien być spożywany razem z ghee (sklarowanym masłem).
Przykładowe produkty: imbir, papryka chili, pieprz, czosnek, cebula, musztarda, goździki, cayenne.

Gorzki

Smak gorzki obniża gorączkę, ma działanie przeciwzapalne i antybakteryjne. Zabija pasożyty, neutralizuje substancje trujące w organizmie, oczyszcza krew , zapobiega nudnościom i wymiotom. Smak gorzki jest bardzo powszechny wśród roślin, zwłaszcza roślin leczniczych. Spożywany w nadmiarze wysusza organizm z płynów, co prowadzi do odwodnienia tkanek.
Przykładowe produkty: zielone warzywa liściaste, bakłażan, kozieradka, korzeń mniszka lekarskiego, kurkuma, kawa, herbata, oliwki.

Cierpki

Smak cierpki ma właściwości hemostatyczne, powstrzymuje pocenie się i biegunkę. Ma działanie przeciwzapalne oraz przyspiesza gojenie się ran. Cierpkie pokarmy są zalecane przy biegunce i zespole jelita drażliwego. Smak cierpki jest korzystny dla doszy pitta ponieważ ma chłodzący wpływ na organizm. Spożywany w nadmiarze powoduje wzdęcia, zaparcia i gazy.
Przykładowe produkty: niedojrzałe banany, rośliny strączkowe, brokuły, lucerna, żurawina, granaty, zielone winogrona, żyto, gryka.

Oddziaływanie poszczególnych smaków na dosze zostało ujęte w tabeli poniżej.

Dieta a pory roku

Podstawowa zasada ajurwedy mówi, że wszystko we wszechświecie składa się z pięciu elementów: eteru, powietrza, ognia, wody i ziemi.
Z tych pięciu elementów powstają trzy dosze, które występują w całym wszechświecie. Dosze oddziałują nie tylko na ciało i umysł człowieka, ale również na całą naturę, w tym na pory roku. Każda pora roku ma unikalne cechy i w zależności od sezonu, różne dosze mogą się wzmacniać lub osłabiać.

W ajurwedzie odżywianie jest dynamicznym procesem, który musi być dostosowany do zmieniających się warunków środowiskowych i potrzeb organizmu w różnych porach roku. Powinniśmy mieć na uwadze, że nasza dominująca dosza wzrasta w sezonie, którym rządzi. Aby zachować równowagę naszej konstytucji możemy modyfikować styl życia i dietę wybierając takie pokarmy i czynności, które ją uspokoją.

Wiosna

Wczesna wiosna to pora roku, w której dominuje dosza kapha, charakteryzująca się ciężkością, wilgocią i chłodem. Jest to czas, kiedy ciało może doświadczać kumulacji śluzu, uczucia ciężkości i ospałości. aby przeciwdziałać tym tendencjom, ajurweda zaleca spożywanie lekkich, suchych i rozgrzewających pokarmów, które pomogą zredukować nadmiar kapha. Wskazane są produkty o gorzkim smaku, np. zielone warzywa liściaste. Późną wiosną, kiedy robi się ciepło i jest mniej wilgoci w powietrzu, zaczyna wzrastać dosza pitta. 

Lato

Latem wzrasta udział doszy pitta. Łatwiej wówczas wpaść w nastrój zniecierpliwienia i podenerwowania. Wysokie temperatury mogą prowadzić do przegrzania organizmu, podrażnień skórnych, zapaleń błony śluzowej żołądka. Aby utrzymać równowagę pitta, ajurweda zaleca spożywanie chłodzących, nawilżających i łagodzących pokarmów. W letniej diecie powinny znaleźć się świeże owoce i warzywa, zwłaszcza te o słodki, gorzkim i cierpkim smaku, takie jak arbuz, granat, ogórek, zielone warzywa liściaste oraz kokosy. Wskazane jest też spożywanie ziół chłodzących, takich jak mięta czy kolendra. Należy unikać ostrych przypraw, tłustych potraw i nadmiernego spożycia soli. 

Jesień

Jesień to okres, w którym dominuje dosza vata, charakteryzująca się suchością, chłodem i lekkością. Jest to czas, kiedy możemy odczuwać suchość skóry, uczucie niepokoju i zmiany nastroju. Aby zrównoważyć doszę vata, należy spożywać ciepłe, oleiste i odżywcze pokarmy, które nawilżą organizm i dostarczą energii. Jesienią dieta powinna obfitować w zupy, gulasze, gotowane warzywa, pełne ziarna, przyprawy o rozgrzewających właściwościach, jak imbir, cynamon i kardamon. Ważne jest unikanie surowych, zimnych i suchych potraw. 

Zima

Zima jest okresem, kiedy zarówno dosza kapha, jak i dosza vata mogą się zwiększać. W zimniejszych miesiącach, vata może dominować, prowadząc do suchości i zimna w ciele. W bardziej wilgotnych, łagodniejszych zimach, kapha może wzrosnąć, powodując uczucie ciężkości i ospałości. aby utrzymać równowagę w zimie, ajurweda zaleca spożywanie ciepłych, odżywczych i energetyzujących pokarmów. Zimowa dieta powinna być bogata w białka, pełne ziarna i tłuszcze, które dostarczą energii i ciepła. Korzystne są pokarmy takie jak ciepłe zupy, duszone warzywa, orzechy, nasiona oraz przyprawy, takie jak goździki, czosnek, cebula. W zimie należy unikać surowych, zimnych posiłków oraz nadmiaru słodyczy. 

Odżywianie satwiczne

Ajurweda zaleca satwiczny styl życia jako fundament utrzymania zdrowia i równowagi na poziomie ciała, umysłu i ducha. Jego kluczowym elementem jest satwiczne odżywianie. Termin „sattwa” odnosi się do jednej z trzech gun (cech) natury, symbolizującej czystość, jasność i dobroć. W filozofii ajurwedyjskiej istnieją trzy energie mentalne zwane gunami. Podstawową energią jest sattwa, czyli stan czystości i wewnętrznego zadowolenia. Pozostałe dwie energie, radżas i tamas, mogą zakłócić sattwę i wyprowadzić nasz umysł z równowagi.

  • O znaczeniu gun sattwa, radżas i tamas przeczytasz tutaj.

Pokarmy sattwiczne to takie, które wspierają czystość umysłu, równowagę emocjonalną i zdrowie fizyczne. Jedzenie satwiczne sprzyja jasności myślenia, zachowaniu spokoju i koncentracji. Dzięki lekkostrawnym, odżywczym produktom, dieta satwiczna wspiera prawidłowe trawienie, wzmacnia odporność i dostarcza energii. Satwiczne odżywianie jest często praktykowane przez osoby dążące do wyższej świadomości i rozwoju duchowego.

Cechy satwicznego odżywiania:
1. Czystość i świeżość: Satwiczne pokarmy są świeże, naturalne, czyste, nieprzetworzone i spożywane w jak najbardziej pierwotnej postaci. Ważne jest , aby jedzenie było przygotowane z miłością i spożywane w spożywane w spokojnym stanie umysłu.

2. Pokarmy roślinne: Dieta satwiczna opiera się na warzywach, owocach, pełnych ziarnach, roślinach strączkowych, orzechach i nasionach. Produkty te dostarczają energii życiowej (prany) i wspierają zdrowie na wszystkich poziomach. 

3. Łagodność: Pokarmy satwiczne są łagodne i lekkostrawne. Unika się nadmiaru smaków takich jak ostry czy kwaśny, które mogą stymulować umysł lub ciało w sposób, który prowadzi do nierównowagi.

4. Poszanowanie życia (ahimsa): Dieta satwiczna jest wegetariańska, ponieważ unika produktów pochodzenia zwierzęcego, które są związane z cierpieniem istot żywych. Ahims, czyli zasada niekrzywdzenia, stanowi fundament satwicznego stylu życia.

5. Zrównoważone odżywianie: Satwiczne pokarmy dostarczają niezbędnych składników odżywczych w odpowiednich proporcjach, co sprzyja zdrowiu fizycznemu, umysłowemu i duchowemu

Przykładowe produkty satwiczne: większość owoców, w tym brzoskwinie, śliwki, jabłka, morele, banany, jagody, cytryny, pomarańcze; większość łagodnych warzyw, takich jak buraki, marchew, seler, ogórki, dynia, zielone warzywa liściaste; produkty pełnoziarniste, w tym ryż, owies, jęczmień; migdały, kokos, orzechy włoskie, nasiona sezamu, pestki dyni, oliwa z oliwek, olej sezamowy, groszek, fasola mung, miód, bazylia, świeży nabiał ekologiczny, ghee. 


Może Cię zainteresować: Zioła w ajurwedzie.

Przeczytaj na blogu
Przewijanie do góry